Begin dit jaar deelde ik de lesopdracht het Bronnen-ABCD, die als doel had om leerlingen in het vo en studenten in het mbo kritisch bronnen (artikelen of reportages, en ook de daarin aangehaalde bronnen) te laten beoordelen. Ik was blij met de vele positieve reacties hierop, waarvoor dank. Over één onderdeel van de opdracht was ik zelf echter nog niet helemaal tevreden. Dat heb ik nu aangepast. Daarom hierbij een herziene versie van de opdracht, in de hoop dat docenten Nederlands, Burgerschap, of eigenlijk willekeurig welk vak hier hun voordeel mee kunnen doen.

De A van Authentiek

De A, B, C en D zijn afkortingen van criteria die de studenten moeten hanteren. De B staat voor benaderbaarheid (o.a. kun je de bron contacteren?), de C voor controleerbaarheid (o.a. worden er feiten of documenten genoemd die je kunt checken?), de D voor deskundigheid (heeft of hebben degenen die aan het woord komen ook daadwerkelijk kennis van zaken?).

De A stond in de eerste versie voor Actueel, maar – zoals ik ook al in de blogpost daarover aangaf – daar was ik nog op aan het broeden. Actualiteit is een veel gehanteerd criterium bij informatievaardigheden, maar ik vind dit niet altijd even sterk: als iemand in een column een artikel van de Grondwet in twijfel trekt, is die column weliswaar actueel, maar dan kan het even relevant zijn om juist te focussen op de (oudere) tekst van de Grondwet.

Leerlingen/studenten zouden ook moeten stilstaan bij vragen als a) is de bron degene die hij zegt dat hij is en b) klopt het wat hij zegt? Om niet al te grote aanpassingen te hoeven doen aan de verwerkingsvorm – en de groepsgrootte – heb ik ervoor gekozen de A van Actueel te vervangen door de A van Authentiek. Dat houdt wel in dat de docent in de instructie nog moet uitleggen wat dat betekent. Voordeel is dan weer dat de leerlingen/studenten juist door deze opdracht oefenen met dat begrip.

Online opdrachtvarianten

In eerste instantie, toen de lessen nog in het klaslokaal plaatsvonden, hanteerde ik voor de bronnenopdracht de samenwerkingsvorm de ‘placemat’. Idee daarbij is dat de klas in groepjes van vier wordt opgedeeld en dat elk groepje een placemat krijgt. Eerst vult elk lid een onderdeel aan de rand van de placemat in, daarna lichten ze hun antwoorden aan elkaar toe en vervolgens komt het groepje op basis van deze uitwisseling gezamenlijk tot het oordeel of de bron betrouwbaar is of niet. In dit geval geven ze ieder voor zich antwoord op de A-, B-, C- en D-vragen: ze moeten niet slechts ‘ja’ of ‘nee’ invullen, maar bewijzen en argumenten invullen.

Toen we in maart overschakelden naar online onderwijs, liet ik de opdracht door mijn studenten zelfstandig uitvoeren. Omdat samenwerking niet noodzakelijk was, verviel de placemat als werkvorm. In plaats daarvan had ik een Word-document gemaakt met een tabel waarin de studenten de antwoorden op de A- (toen nog: Actueel), B-, C-, D-, en E-vragen moesten invullen. De studenten konden dit inleveren via de opdrachtenmodule in Microsoft Teams. In een antwoordmodel had ik punten toegekend op basis van de uit de tekst af te leiden antwoorden.

Uiteraard is nog steeds mogelijk om – ook tijdens de online les – te kiezen voor samenwerkingsvormen. Een echte online variant op de placematopdracht heb ik helaas nog niet gevonden (misschien toch maar eens kijken of ik die zelf kan produceren), maar met wat er is kun je ook goed uit de voeten. Heel simpel is om de placematvorm in een Powerpoint te plaatsen en die te delen; leerlingen/studenten kunnen daar, bijvoorbeeld via Teams, tegelijk in werken. Een alternatief is om een Padlet te maken: de leerlingen/studenten kunnen hun onderdelen op notities invullen.
Wat ook kan, is een online mindmapfunctionaliteit gebruiken. In MindMeister of Miro kun je bijvoorbeeld vast in de eerste takken de criteria (laten) noteren om vervolgens de verdere vertakkingen te laten invullen met bewijzen. De mindmaps kun je ook voor zelfstandige verwerking gebruiken.

Wie met Microsoft Teams werkt, kan kanalen aanmaken voor groepjes en de opdracht laten maken via het Klasnotitieblok. Ik kreeg ook de tip om Classkick of Mural te gebruiken, maar heb die zelf nog niet uitgeprobeerd. Er zijn volop mogelijkheden. Mocht je zelf leuke alternatieven kennen, laat het gerust weten!

Vervolg: verdieping

Via LinkedIn werd in reactie op de vorige versie nog de suggestie gedaan om aan het Bronnen-ABCD de E van Ethiek toe te voegen. De redenering daarbij is dat je na het doorlopen van de checklist kunt concluderen dat de bron betrouwbaar is, terwijl de inhoud zelf twijfelachtig is. Dat vond ik een zeer terechte aanvulling. Ik heb deze echter niet opgenomen in het Bronnen-ABCD, simpelweg omdat deze opdracht dan te groot wordt voor een lesuur en omdat de weging van wat gezegd wordt – en hoe dat gezegd wordt – een inhoudelijke beoordeling vraagt waar nog veel meer bij komt kijken. Dat leent zich voor verdiepingsopdrachten waarbij zowel wordt ingezoomd (wat doet deze inhoud met jou, en wat doe jij ermee?) als wordt uitgezoomd (wat weten we nog meer over dit onderwerp, welke andere perspectieven zijn er?). De bronnenopdrachten zijn dan ook slechts twee voorbeelden van lessen waarmee je de nieuwswijsheid van leerlingen/studenten kunt vergroten. Wordt vervolgd!

Met dank aan Eline van Batenburg, Gisbert van Ginkel, John Leek, Erno Mijland en Pieter van Rooij voor de suggesties.

Meer lezen

De bronnen de baas met het Bronnen-ABCD
Bronnen herkennen met de bronnenbingo

Nieuwswijsheid

De bronnen de baas (bijgewerkt)
Facebooktwitterpinterestlinkedintumblrmail

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *