Je kent vast het social media account genaamd ‘How can I make this about me?‘. In een paar jaar tijd is het extreem populair geworden met het simpelweg herplaatsen van behoorlijk gênante foto’s en misplaatste opmerkingen van mensen die zelf geen idee hebben hoe egoïstisch en ook onhandig hun berichten eigenlijk zijn. Bijvoorbeeld van iemand die poseert als een hotshot, vlak voor de poorten van Auschwitz. Of iemand anders die klaagt over bloedvlekken op haar auto na een verkeersincident (zonder zich te bekommeren om de slachtoffers). Het zou me niet verbazen als sommige van deze types met trots een ‘Hoe kan ik dit over mij maken’-repost op hun beurt weer doorplaatsen (‘kijk mij nou, ik bereik nu duizenden kijkers!’), zonder te beseffen dat een repost door het How-can-I-make-this-about-me?-account eigenlijk niets is om trots op te zijn. Ongetwijfeld is dit al gebeurd – ik houd het niet bij.
Het account toont de zelfgenoegzame oppervlakkigheid van wat ik het ‘ikke-eerst-en-meer-dan-jij-tijdperk’ ben gaan noemen, waarin algoritmen van sociale media ons voortdurend verleiden om onze eigen individuele persoonlijkheden te ontwikkelen. Ze stimuleren ons om alle vrijheid voor onszelf te claimen en ons niets aan te trekken van wat anderen daarvan denken. Of nou ja, niets van wat mensen ervan vinden die dat afkeuren; er moeten natuurlijk wel genoeg likes op onze sociale media-accounts binnenkomen. De algoritmen vertellen ons natuurlijk nooit dat we niet de enigen zijn waar de wereld om draait, en dat deze wereld simpelweg niet groot genoeg is voor al die enorme ego’s.
Dit baart me al een tijdje zorgen, vooral omdat vrij duidelijk is dat zulk extreem individualisme een doodlopende weg is. Dus ben ik op zoek gegaan naar auteurs (en andere kunstenaars en denkers) die positieve alternatieven aandragen. Die niet alleen uitleggen hoe we hier zijn gekomen, maar die ook voorstellen doen hoe we uit deze puinhoop kunnen komen. Die ons kunnen helpen de stap te maken van een spottend ‘Hoe kan ik dit over mij laten gaan?’ social media account naar een constructieve ‘Hoe kunnen wij dit over ons laten gaan’? sociale beweging – met hopelijk voldoende ruimte voor humor.
In de afgelopen jaren vond ik in zowel fictie als non-fictie inspirerende pogingen om die stap te maken. Hieronder een aantal (besprekingen van) boeken die ik graag aanbeveel:
- From Mirrors to Movers. Five Elements of Constructive Journalism – Cathrine Gyldensted
- Denk als een medemens (boekbespreking Think like a commoner van David Bollier)
- Misschien is een ander woord voor hoop – Eva Meijer
- Na verzet komt (r)evolutie – Clarice Gargard
- Nu is het aan ons – Eva Rovers
- Tegen verkiezingen – David van Reybrouck
- Teaching to transgress – bell hooks
- You are here – Whitney Phillips and Ryan M. Milner
Ter afwisseling is trouwens ook fijn om op te gaan in hoopvolle fictie: in solarpunk- en hopepunkboeken (subgenres uit de hoek van science fiction) gaat het over toekomsten waarin mensen, machines, androïden en andere wezens vreedzaam nieuwe werelden bouwen – en plezier hebben. Absolute aanrader: de Wayfarer-serie van Becky Chambers.
Naast positieve en constructieve wereldopbouw hebben deze boeken iets anders gemeen: ze lijken nog te worstelen met het antwoord op een prangende onderliggende vraag. Namelijk: (hoe) is mogelijk om een gezonde samenleving op te bouwen met mensen die racistische en fascistische opvattingen hebben, die zichzelf superieur achten aan anderen, en die een diverse en inclusieve samenleving eigenlijk liever willen vernietigen dan dat ze die opbouwen? Hoe zorgen we, op vreedzame wijze, dat zij hun standpunten heroverwegen en terugkeren naar de gemeenschap? Ofwel: Hoe kunnen wij allemaal dit over ons allemaal laten gaan, zonder terug te vallen in wij versus zij?
Focus op het goede
Een manier om dat te doen, is om meer aandacht te schenken aan goede voorbeelden. Op social media zijn mensen boos: op die politici, op nieuwsmedia die zelf te selectief berichten, soms lijken op te hitsen. Redacties zien in die gesprekken een bevestiging van hun keuzes en zoomen verder in op de eerdere insteek, en zo zijn we in een negatieve spiraal beland. Paradoxaal genoeg draagt ook het luisteren naar en de kritiek op extreemrechts bij aan de normalisering ervan.
Daarom is beter om te focussen op het goede. Goede voorbeelden lezen, goede dingen doen en het juist daar veel over hebben. Gelukkig zijn er initiatieven als Netwerk Burgerberaad en het Commons Network. Bijna jaloersmakend zijn de mooie voorbeelden in Almere: van zorginitiatieven en voedselcollectieven tot energiecoöperaties en culturele broedplaatsen. Kanteldenker Marcel Kolder beschrijft ze in dit blog.
Er gebeurt veel van dit soort moois. Laten we daar aan meedoen en het daar over hebben.
Dit blog is bijgewerkt op 29 oktober 2025
Fijn artikel